This snapshot, taken on
27/09/2010
, shows web content acquired for preservation by The National Archives. External links, forms and search may not work in archived websites and contact details are likely to be out of date.
 
 
The UK Government Web Archive does not use cookies but some may be left in your browser from archived websites.
Text only

Braster dirlawn


traffic light label heat - satfat image Mae dau brif fath o fraster mewn bwyd - braster dirlawn a braster annirlawn. Mae deiet sy’n uchel mewn braster dirlawn yn gallu cynyddu lefel y colesterol yn dy waed, dros amser.

Mae hyn yn cynyddu’r perygl o ddatblygu clefyd y galon. Felly mae’n bwysig dy fod yn bwyta llai o fraster dirlawn. Mae’n bosibl gwneud hyn drwy:

  • fwyta llai o fwyd sy’n uchel mewn braster dirlawn
  • dewis opsiynau sydd â llai o fraster dirlawn
  • dewis brasterau annirlawn yn lle braster dirlawn



Bwydydd sy’n uchel mewn braster dirlawn

Mae’r rhain yn cynnwys:

  • darnau o gig a chynhyrchion cig llawn braster er enghraifft selsig a phasteiod
  • menyn, ghee a lard
  • hufen, hufen wedi’i sawru, crème fraîche a hufen iâ
  • caws, yn arbennig caws caled
  • toesenni
  • cacennau a bisgedi
  • rhai byrbrydau sawrus
  • rhai danteithion melys a siocled
  • olew cnau coco, hufen cnau coco ac olew palmwydd


Faint yw ‘gormod’ o fraster dirlawn?

Mae’r rhan fwyaf o bobl yn y DU yn bwyta gormod o fraster dirlawn – tua 20% yn fwy na’r uchafswm sy’n cael ei argymell bob dydd.

  • Ni ddylai dynion gael mwy na 30g o fraster dirlawn bob dydd.
  • Ni ddylai menywod gael mwy na 20g o fraster dirlawn bob dydd.
Dylai plant fwyta llai o fraster dirlawn nag oedolion. Ond cofia nad yw deiet sy’n isel mewn braster yn addas i blant o dan bump.

Ond nid oes gan y rhan fwyaf o bobl amser i gyfrif faint o fraster dirlawn y maent yn ei fwyta bob dydd. Ond mae’n bwysig edrych i weld faint o fraster dirlawn sydd mewn gwahanol fwydydd. Drwy wneud hyn fe fyddi di’n gweld, yn arbennig os wyt ti’n bwyta llawer o’r bwydydd hyn, pa mor hawdd yw bwyta mwy na’r uchafswm o fraster dirlawn sy’n cael argymell bob dydd.

Os wyt ti’n gwybod pa fwydydd sy’n uchel mewn braster dirlawn – a pha rai sy’n isel – yna mae’n bosibl i ti wneud dewisiadau bob dydd a fydd yn dy helpu i fwyta llai o fraster dirlawn.

Darllena’r manylion am fraster dirlawn ar y label

Edrycha ar y ffigur ar gyfer ‘braster dirlawn’ (‘saturates’ neu ‘sat fat’) ar y label er mwyn gweld faint o fraster dirlawn sydd mewn bwyd.

Uchel yw mwy na 5g o fraster dirlawn fesul 100g
Isel yw 1.5g o fraster dirlawn neu lai fesul 100g

Os yw lefel y braster dirlawn fesul 100g rhwng y ffigurau hyn, mae’n cynnwys lefel ganolig o fraster dirlawn.

Mae gan rai bwydydd labeli ‘goleuadau traffig’ ar flaen y pecyn. Mae’r rhain yn dangos a yw bwyd yn cynnwys lefel uchel, ganolig neu isel o fraster, braster dirlawn, siwgr a halen.

Coch = Uchel
Ambr = Canolig
Gwyrdd = Isel

Ceisia ddewis bwydydd sy’n isel mewn braster dirlawn mor aml â phosibl, neu cer am rai sy’n cynnwys lefel ganolig. Os yw bwydydd yn uchel mewn braster dirlawn, ceisia fwyta llai ohonynt.

Pan fyddi di’n siopa, cofia gymharu bwydydd tebyg – mae’n bosibl bod gwahaniaeth mawr o ran faint o fraster dirlawn sydd ynddynt. A chofia ddewis yr opsiwn sydd â llai o fraster dirlawn.

Cymer yr Her Braster Dirlawn 21-diwrnod

Woman eating breakfast Am fwyta llai o fraster dirlawn? Mae'r Her Braster Dirlawn 21-diwrnod yn berffaith i ti! Y cwbl sydd angen i ti ei wneud yw newid un peth bach am yr hyn yr wyt ti’n ei fwyta, a hynny bob diwrnod am 21 diwrnod! Felly cer amdani heddiw, dewisa un o'r heriau isod.

Mae'r Asiantaeth Safonau Bwyd yn gweithio mewn partneriaeth â phapur newydd The Sun i dynnu sylw at ffyrdd hawdd o leihau'r braster dirlawn yn ein deiet. I ddysgu mwy, cer i'r adran Her Braster Dirlawn 21-diwrnod ar wefan The Sun (dolen isod).

Os oes gen ti iPhone, iPod Touch, neu os oes gen ti fynediad at y we ar dy ffôn gelli hefyd gymryd rhan yn yr her drwy ddefnyddio ein teclyn ar gyfer ffonau (mwy o wybodaeth ar y ddolen isod).

Bolognese blasus
Ai spaghetti bolognese yw’r pryd mwyaf poblogaidd yn dy dŷ di? Heddiw, defnyddia friwgig heb lawer o fraster (lean mince). Mae’n is mewn braster dirlawn!

Pizza iach heb strach!
Awydd pizza heddiw? Cofia ddewis gynhwysion sy’n is mewn braster – beth am lysiau, ham, pysgod neu gorgimychiaid, yn lle pethau fel pepperoni, salami neu gaws ychwanegol?

Braster brawychus
Heddiw, cofia sgimio’r braster oddi ar dy gaserol neu stiw cyn ei roi ar y plât.

Pastai pysgod penigamp
Defnyddia sbred sydd â llai o fraster a llaeth 1% i wneud pastai pysgod heno.

Dyna sbred a hanner!
Defnyddia sbred â llai o fraster yn lle menyn ar dy fara heddiw.

Cer amdani, cer am chilli con carne!
Heddiw, rho gynnig ar bryd swyddogol talaith Texas yn yr UD – ond defnyddia friwgig heb lawer o fraster (lean mince) i leihau’r braster dirlawn yn y pryd. Neu cer am lysiau yn lle hynny!

Paid â gwneud stwnsh o bethau
Ceri ati i baratoi tatws stwnsh gyda sbred sydd â llai o fraster yn lle menyn, a llaeth 1% neu laeth sgim, yn lle llaeth braster llawn neu laeth hanner sgim.

Cyw iâ-ch!
Cofia dynnu’r croen odd ar dy gyw iâr cyn ei fwyta heno - fe fydd yn cynnwys llai o fraster dirlawn o lawer.

Caws haws
Am ddefnyddio caws i ychwanegu blas at dy bryd neu saws heno? Rho gynnig ar gaws sydd â blas cryf, fel Cheddar aeddfed. Fel hyn, mi fyddi di’n defnyddio llai.

Paid â gwneud cawlach o dy gig
Torra’r braster oddi ar dy stêc heno er mwyn lleihau’r braster dirlawn yn dy bryd.

Gymri dy wy?
Awydd wyau i frecwast? Paid â defnyddio olew a menyn i’w coginio. Cer ati i botsio, berwi neu ffrïo dy wyau yn sych heddiw, er mwyn rhoi dechrau gwych i’r dydd!

Saws caws? Dim diolch!
Heno, rho gynnig ar saws tomato ar dy basta. Mae’n is mewn braster dirlawn na saws llawn hufen neu gaws.

Brecwast iach yn y bore bach
Heddiw, defnyddia laeth 1% ar dy frecwast. Mae’n cynnwys hanner y braster sydd mewn llaeth hanner sgim.

Draenio’r drwg
Os wyt ti’n paratoi pryd sy’n cynnwys briwgig, coginia’r cig nes ei fod yn frown, a draenio’r braster cyn ychwanegu’r cynhwysion eraill.
[Recipe links: Cottage pie, Spaghetti Bolognese]

Gril-feistr o fri!
Defnyddia’r gril yn lle’r badell ffrïo heddiw, waeth pa gig yr wyt ti’n ei goginio.

Mae gratio’n grêt!
Drwy gratio caws yn lle ei sleisio, mi fyddi di’n defnyddio llai! Calon iach, waled iach!

Paid â bod yn wirion bost wrth goginio tatws rhost
Am baratoi tatws rhost iachach? Y cwbl sydd angen i ti ei wneud yw eu torri’n ddarnau mwy nag arfer a defnyddio mymryn o olew blodyn yr haul neu olew olewydd.

Braster dirlawn – oes gen ti ormod ar dy blât?
Heddiw, pan fyddi di’n coginio, defnyddia olewau annirlawn megis olew blodyn yr haul, olew hadau rêp neu olew olewydd yn hytrach na menyn, lard neu ghee.

Sglodion sy’n garedig i’r galon
Dewisa sglodion syth a thrwchus yn lle’r hen ‘French fries’ neu’r sglodion ‘crinkle-cut’ ’na. Ac os wyt ti’n paratoi rhai dy hun, rho nhw yn y popty/ffwrn gyda mymryn o olew blodyn yr haul, yn hytrach na’u ffrïo’n ddwfn.

Rwy’n hoffi coffi!
Heddiw, cer am latte bach ‘skinny’ yn hytrach nag un mawr gyda llaeth braster llawn.

Brechdan heb ei hail
Breuddwydio am frechdan cig moch? Cer am gig moch cefn (back bacon) yn lle cig moch rhesog (streaky). Ac os wyt ti’n ei goginio dy hun, cofia ei grilio yn hytrach na’i ffrïo.

Cyr-i amdani!
Os wyt ti am gael tecawê Indiaidd heno, cer am brydau sych sy’n seiliedig ar domatos, megis tandoori neu fadras, yn lle cyris llawn hufen megis korma, passanda neu fassala. A dewisa reis plaen a bara chapatti yn lle reis pilau a bara naan.

Ar lwgu ar dy noson allan?
Allan gyda dy ffrindiau heno? Cael dy demtio ar ddiwedd y nos? Mae’r her hon yn berffaith i ti. Yn y siop cebab, cer am gebab shish gyda bara pitta a salad, yn hytrach na chebab doner.

Reis neis
Os wyt ti’n cael tecawê Tsieineaidd fel trît heno, cofia ddewis pryd sydd â llai o fraster fel pysgod wedi’u stemio, chop suey cyw iâr neu gorgimychiaid Szechwan.

Bwyd Thai? Pam lai!
Tecawê Thai heno? Cer am bryd wedi’i stemio neu ei dro-ffrïo sy’n cynnwys cyw iâr, pysgod neu lysiau. Bydda’n ofalus gyda chyris sy’n cynnwys llaeth cnau coco, gan ei fod yn uchel mewn braster dirlawn. Os wyt ti’n dewis un o’r rhain, paid â bwyta’r saws i gyd.

Selsig bendigedig
Selsig i de heno? Cymhara’r labeli ar becynnau a dewis y rhai sydd â’r lleiaf o fraster dirlawn. A chofia eu grilio yn hytrach na’u ffrïo.

Dilyn y llwybr iach
Cymhara’r labeli ar wahanol brydau parod – mae lefel y braster dirlawn yn gallu amrywio’n fawr rhwng gwahanol gynhyrchion. Cofia ddewis yr un sydd â’r lleiaf o fraster dirlawn.

Brwydr y byrbrydau
Os wyt ti wir awydd byrbryd, cer am ffrwythau, tost neu iogwrt braster isel neu lond llaw o gnau heb eu halltu. Paid â gadael i bethau fel siocled, donyts, croissants neu gynhyrchion toes ennill y dydd!

Torri syched…
Rho laeth 1% ym mhob un o dy ddiodydd poeth heddiw. Mae’n cynnwys tua hanner y braster dirlawn sydd mewn llaeth hanner sgim.

Awydd tamaid melys? Cofia fod yn iachus!
Os wyt ti’n mynd i gael rhywbeth melys, yn lle cacennau neu fisgedi, rho gynnig ar fynsen gyrens, sgon neu dorth frâg - yn blaen neu gyda sbred â llai o fraster.

Iogwrt iachus
Heddiw, dewisa fath o iogwrt sy’n is mewn braster a braster dirlawn na’r un ti’n ei gael fel arfer. Weithiau, mae gwahaniaeth mawr rhwng gwahanol gynhyrchion.

Cnoi cil dros gig
Heddiw, gofynna i dy gigydd am ddarnau o gig heb lawer o fraster, neu cer ati i gymharu gwahanol fathau o gig a dewis yr un sydd â’r lleiaf o fraster dirlawn.